Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/content/19/7439119/html/book/page.php:1) in /home/content/19/7439119/html/book/page.php on line 12
อิทธิบาทสี่ ในฐานะเป็นเครื่องมือ | หนังสือธรรมะ ::mindcyber

อิทธิบาทสี่ ในฐานะเป็นเครื่องมือ

425 Views

     ฉันทะ คือ ความพอใจในสิ่งที่เราจะต้องทำ. วิริยะ คือ ความพากเพียร เพียรไปในสิ่งที่เราพอใจ. จิตตะ ก็คือ เอาใจใส่ ฝักใฝ่ อยู่แต่สิ่งนั้น ไม่เปลี่ยนเรื่อง. วิมังสา คือค้นคว้า สอดส่อง เพื่อจะแก้ปัญหาอุปสรรคอยู่เสมอไป เรียกว่าวิมังสา. เมื่อทำอย่างนี้ก็ต้องสำเร็จเหมือนกันได้ในทุกกรณี. ฉันทะ แปลว่าความพอใจ รักในเรื่องที่เราอยากจะทำ หรือที่เราอยากจะได้ผล. เช่นเราเป็นฆราวาส อยากจะได้เงิน อยากมีเกียรติ อยากจะมีเพื่อนที่ดี เราก็พอใจอยู่แล้ว ดูจะพอใจได้ง่าย เว้นไว้จะเป็นเรื่องสูงขึ้นไปถึง มรรค ผล นิพพาน ดูจะพอใจยาก เรามีวัตถุประสงค์ที่พอใจอยู่ ก็เรียกว่ามีฉันทะ.

     วิริยะ คือ ความพากเพียร กล้าหาญที่จะบากบั่น คำว่าความเพียรนี้มีชื่อมาก ควรรู้กันไว้ : วิริยะ แปลว่า ความพากเพียร มีความหมายเป็นความกล้าหาญ ความเข้มแข็ง; วายามะ คือ ความพยายามอฐิติ แปลว่า ความไม่ยอมหยุด; อปปฏิวาณี แปลว่า ความไม่ถอยหลัง;ปรกฺกม แปลว่า ก้าวไปข้างหน้า; มีอีกเยอะแยะ ล้วนแต่เป็นชื่อของความเพียงทั้งนั้น; แต่ในที่นี้เรียกว่า “วิริยะ”ได้ในประโยคว่า : เกิดมาเป็นบุญก็ต้องพากเพียรไปจนกว่าวัตถุประสงค์ที่มุ่งหมายไว้จะสำเร็จคือตาย หรือสำเร็จ มีสองอย่าง.

      จิตตะ ในที่นี้ เป็นคำเดียวกับคำว่า จิตใจ แต่ไม่ได้หมายถึงจิตใจ หมายถึงการที่ฝักใฝ่ เอาใจใส่อยู่แต่สิ่งนั้น ไม่เปลี่ยนความมุ่งหมาย ไม่เปลี่ยนเรื่องอะไร ฝักใฝ่อยู่แต่ในสิ่งนั้น. คนเรามักจะเปลี่ยนอยู่เรื่อย เดี๋ยวอยากทำนา เดี๋ยวอยากค้าขาย เดี๋ยวอยากเป็นขุนนาง นี่ก็เรียกว่า ไม่มี จิตตะ อย่างนี้. เดี๋ยวอยากเอาดีทางเล่าเรียนเดี๋ยวอยากเอาดีทางกีฬา เดี๋ยวอยากจะเอาดีอย่างอื่น ทางสังคมทางอะไรไป ฯลฯ; มันไม่จริง. แม้เราจะฝักใฝ่ถึงขนาดนี้แล้ว มันก็ยังมีอุปสรรค ต้องแก้อุปสรรคด้วย วิมังสา

      วิมังสา คือสอดส่องอยู่ อย่างละเอียดลออ อย่างเยือกเย็นอยู่เสมอ ก็จะแก้อุปสรรคได้.

     สรุปแล้วธรรมะที่เรียกว่า “อิทธิบาท ๔”นี้ก็คือ ธรรมะประเภทเครื่องมือ ใช้เป็นตัวธรรมปฏิบัติโดยตรง มันเป็นเครื่องมือให้การปฏิบัติสำเร็จเช่นเดียวกับ ฆราวาสธรรม ๔ อย่าง ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว. หมวดนี้ก็ใช้ได้ทั้งฆราวาสและทั้งบรรชิตเหมือนกันสำหรับอิทธิบาท ๔นี้ไปมรรค ผล นิพพานก็ได้ เป็นเครื่องมือสาระพัดนึกเช่นเดียวกันอีก